Wrzesień i listopad 2025 roku zapisały się w historii Polski jako miesiące bezprecedensowych kryzysów płatniczych. Trzy dramatyczne incydenty w ciągu zaledwie dwóch miesięcy – od awarii kart po zmasowane ataki hakerskie na system BLIK – brutalnie obnażyły słabość naszej infrastruktury finansowej. Polacy zostawiali pełne koszyki w sklepach, szturmowali bankomaty i nie mogli kupić zniczy na Wszystkich Świętych. Konsekwencje były natychmiastowe i odczuwalne dla milionów. Teraz, w obliczu rosnących zagrożeń, banki centralne w całej Europie, w tym Europejski Bank Centralny (EBC), wydają oficjalne, pilne zalecenia: każdy powinien mieć w domu gotówkę na czarną godzinę. To radykalna zmiana podejścia, która ma chronić nas przed paraliżem w cyfrowym świecie.
Polska sparaliżowana: wrzesień i listopad 2025
Kryzys rozpoczął się 11 września 2025 roku, kiedy to po godzinie 10:00 użytkownicy w całej Polsce zgłaszali problemy z systemem BLIK. Niemożliwe było generowanie kodów i zatwierdzanie transakcji. Zaledwie dwa dni później, 13 września, doszło do jeszcze poważniejszej awarii: firma eService, agent rozliczeniowy obsługujący prawie co trzecią transakcję płatniczą w Polsce, przestała działać. Terminale w sklepach odmówiły posłuszeństwa, a Polacy w supermarketach, takich jak Lidl czy Auchan, musieli zostawiać pełne koszyki. Minister finansów Andrzej Domański uspokajał, ale minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski potwierdził, że system stanął.
Prawdziwy wstrząs nastąpił jednak 1 listopada 2025 roku. W Dzień Wszystkich Świętych, około godziny 6:00 rano, BLIK przestał działać. Serwis Downdetector odnotował lawinę ponad 2000 zgłoszeń w ciągu kilku minut. Ludzie nie mogli zapłacić za znicze, kwiaty czy paliwo. Minister Gawkowski potwierdził najgorsze: to był zmasowany atak hakerski typu DDoS na polską infrastrukturę rozliczeniową. System BLIK, obsługujący średnio 7,7 mln transakcji dziennie, stanął. Sytuację opanowano dopiero około 10:33, ale kolejki do bankomatów były gigantyczne, a gotówka stała się towarem deficytowym.
Zaledwie 48 godzin później, 3 listopada, atak powtórzył się. Polski Standard Płatności, operator BLIKA, ponownie informował o zewnętrznym ataku DDoS. Dr Przemysław Barbrich ze Związku Banków Polskich wprost stwierdził: „To taki czas – zagrożenie ze strony wschodniej, ale też działalność grup przestępczych powoduje, że ataki na infrastrukturę były, są i będą”. Minister Gawkowski dodał, że „mamy do czynienia z wojną hybrydową, która objawia się tym, że możemy zostać uderzeni w czułe miejsca, w tym w systemy dotyczące pieniędzy”.
Europa bije na alarm: gotówka kluczem do bezpieczeństwa
Reakcja Polaków była natychmiastowa. Według danych Narodowego Banku Polskiego, na koniec sierpnia 2025 roku wartość gotówki w obiegu sięgnęła rekordowych 443 mld zł, co oznacza wzrost o 7,4% od początku roku. Członek zarządu NBP Paweł Szałamacha podkreślał, że gotówka pełni rolę, której nic nie zastąpi w sytuacji ataku cybernetycznego. Polacy intuicyjnie wyczuli zagrożenie, gromadząc fizyczne pieniądze jako prywatny bufor bezpieczeństwa.
Polska nie jest odosobniona. W lipcu 2025 roku podobna awaria sparaliżowała system płatności Nets w Danii. Narodowy Bank Duński zareagował błyskawicznie, zalecając, aby każda osoba w gospodarstwie domowym miała przy sobie minimum 250 koron duńskich (około 140-145 zł). Co więcej, do końca 2025 roku wszystkie apteki i sieci supermarketów w Danii muszą umożliwić płatności kartą w trybie offline.
Holenderski Bank Centralny poszedł jeszcze dalej, zalecając posiadanie zapasu gotówki w wysokości od 200 do 500 euro (około 860-2150 zł). Szwecja rekomenduje 170 euro (około 730 zł), co ma pokryć tygodniowe wydatki podstawowe. Europejski Bank Centralny (EBC) potwierdza te obawy, zalecając gospodarstwom domowym utrzymywanie zapasów gotówki na wypadek kryzysów. Powodem są nie tylko cyberataki, ale także ryzyko blackoutu, które sparaliżowało już Hiszpanię, Portugalię i Czechy. Gotówka to jedyny środek płatniczy działający bez prądu i internetu, co podkreśla ekspert Łukasz Olejnik, nazywając ją „kluczowym elementem budowania odporności na kryzysy”.
Ile gotówki musisz mieć w domu? Konkretne zalecenia
Choć polski rząd nie wydał jeszcze formalnych rekomendacji, Rządowe Centrum Bezpieczeństwa (RCB) oficjalnie zaleca gotówkę jako kluczowy element plecaka ewakuacyjnego. Na Gov.pl czytamy wprost: gotówka w małych nominałach jest przydatna do zakupu jedzenia lub paliwa w sytuacji, gdy płatności elektroniczne nie działają. RCB zaleca przygotowanie zestawu rzeczy potrzebnych do przetrwania pierwszych 72 godzin w sytuacji kryzysowej.
Konkretne zalecenia z Europy i od polskich ekspertów wyglądają następująco:
- Dania: minimum 250 koron (140-145 zł) na osobę, najlepiej w drobnych nominałach i monetach. Dodatkowo dwie fizyczne karty bankowe różnych marek.
- Holandia: od 200 do 500 euro (około 860-2150 zł) na gospodarstwo domowe, na pokrycie podstawowych wydatków przez kilka dni.
- Szwecja: 170 euro (około 730 zł) – kwota na tygodniowe wydatki na jedzenie, transport i najpotrzebniejsze zakupy.
- Polska: RCB rekomenduje kilkaset złotych na osobę w plecaku awaryjnym. Eksperci zalecają 500-1000 zł gotówki w domu oraz dodatkowo gotówkę w różnych nominałach w plecaku ewakuacyjnym. Prezes NBP sugerował kwotę wystarczającą na tydzień podstawowych wydatków.
Gotówka to jedyny środek płatniczy działający niezależnie od infrastruktury technicznej. Nie wymaga prądu, internetu, sprawnych serwerów ani działających terminali – po prostu działa.
Gotówka to ubezpieczenie: praktyczne zasady i zmiana paradygmatu
Trzymanie gotówki w domu wymaga rozsądku. Nie oznacza to chowania wszystkich oszczędności pod materacem, ale posiadania rozumnej rezerwy na wypadek kryzysu. Pamiętaj o kilku kluczowych zasadach:
- Bezpieczne miejsce: Przechowuj gotówkę w bezpiecznym miejscu, nie w oczywistych lokalizacjach. Drobny sejf domowy lub sprytne ukrycie to dobre rozwiązania.
- Różne nominały: Miej kilka banknotów dużych (200 zł, 100 zł) na większe wydatki oraz sporo drobnych (50 zł, 20 zł, 10 zł), ponieważ w sytuacji kryzysowej sklepy mogą mieć problem z wydawaniem reszty.
- Regularna weryfikacja: Co kilka miesięcy sprawdzaj stan gotówki i wymieniaj stare, zniszczone banknoty.
- Dyskrecja: Nie chwal się, że trzymasz gotówkę w domu. To informacja, która powinna pozostać w rodzinie.
Jeszcze kilka lat temu dominował trend eliminacji gotówki, zwłaszcza w Skandynawii czy Holandii. Dziś, po serii awarii, blackoutów i rosnących zagrożeń cyberatakami, trend się odwrócił. Banki centralne, które forsowały cyfryzację, teraz oficjalnie zalecają gromadzenie gotówki. To fundamentalna zmiana w myśleniu o pieniądzu – gotówka przestała być reliktem, a stała się elementem odporności państwa i społeczeństwa na kryzysy. To ubezpieczenie na wypadek, gdy technologia zawiedzie.
Wrzesień i listopad w Polsce pokazały, jak szybko może przyjść kryzys. Przygotowanie nie wymaga wielkich wysiłków. Wypłać z bankomatu kilkaset złotych, schowaj w bezpiecznym miejscu. Upewnij się, że masz drobne nominały. To prosty krok, który może uratować cię przed poważnymi problemami, gdy systemy płatnicze zawiodą ponownie. Bo – jak ostrzegają eksperci – to nie kwestia „czy”, ale „kiedy” nastąpi kolejny atak.
Obserwuj nas w Google News
Obserwuj
