Komisja Europejska finalizuje jedną z najważniejszych umów handlowych ostatnich lat. Już 27 stycznia przewodnicząca KE Ursula von der Leyen oraz szef Rady Europejskiej Antonio Costa udadzą się do Indii, aby podpisać przełomowe porozumienie. Chociaż początkowo zakładano kompleksową liberalizację, negocjacje z Delhi doprowadziły do kluczowego ustępstwa, które ma fundamentalne znaczenie dla europejskiego, a zwłaszcza polskiego rolnictwa.
W przeciwieństwie do budzącej kontrowersje umowy z Mercosurem, nowe porozumienie z Indiami całkowicie wyłączy wrażliwe towary rolne. Informację tę, potwierdzoną przez unijnych dyplomatów, Komisja Europejska przekazała już unijnym ambasadorom. Oznacza to, że europejscy rolnicy mogą odetchnąć z ulgą, ponieważ nie dojdzie do masowego zalewu rynku tanimi produktami rolnymi z subkontynentu.
Umowa, choć ograniczona w zakresie liberalizacji inwestycji i zamówień publicznych, koncentruje się na handlu towarami przemysłowymi i eliminacji barier pozataryfowych. Aspekt ten jest kluczowy w kontekście geostrategicznym – Bruksela dąży do zbudowania przeciwwagi dla Chin i Stanów Zjednoczonych, a także do osłabienia więzi Indii z Rosją.
Dlaczego rolnictwo zostało wyłączone? Konkretne produkty pod ochroną
Decyzja o wyłączeniu rolnictwa nie jest efektem nagłej troski Komisji Europejskiej o unijnych producentów, lecz twardej postawy negocjacyjnej Indii. Indie, chroniąc swój ogromny rynek, nie zgodziły się na liberalizację handlu w tym sektorze. Jak podkreśla Jacek Zarzecki z Polskiej Platformy Zrównoważonej Wołowiny, Indie bardzo silnie chronią swój rynek rolny, co w efekcie działa na korzyść unijnych producentów.
Mimo to, wyłączenie wrażliwych sektorów rolnych jest kluczowe z perspektywy UE. Polska Izba Mleka wyrażała głębokie obawy, że włączenie sektora mleczarskiego do umowy mogłoby zniszczyć krajowych producentów. Prezes PIM Agnieszka Maliszewska stwierdziła wprost: „Gdyby znalazł się w tej umowie sektor mleczarski, to bylibyśmy ugotowani”. Dzięki wyłączeniu, to zagrożenie zostało zażegnane.
Istnieje jednak lista produktów, które są szczególnie wrażliwe dla obu stron. Indie dążą do ochrony swojego ryżu i produktów mleczarskich. Unia Europejska, ze względu na już istniejące duże kontyngenty (m.in. z Mercosuru i Ukrainy), musi chronić swój rynek cukru. Polska natomiast postuluje, aby na liście wrażliwych towarów znalazł się także tytoń.
Polska lista życzeń: Szansa na eksport jabłek i alkoholi
Choć rolnictwo jako całość jest wyłączone, umowa ma przynieść konkretne korzyści dla wybranych sektorów eksportowych UE i Polski. Z punktu widzenia Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi (MRiRW), kluczowe jest uzyskanie realnej poprawy dostępu do indyjskiego rynku poprzez redukcję lub zniesienie ceł na produkty istotne dla polskiego eksportu.
Rzeczniczka MRiRW, Iwona Pacholska, wskazała, że Polska liczy przede wszystkim na ułatwienia w eksporcie jabłek, produktów mleczarskich oraz przetworzonych produktów rolnych. Obecnie indyjskie cła i bariery pozataryfowe skutecznie utrudniają dostęp do tego chłonnego rynku.
Bruksela spodziewa się także znaczącego wzrostu dostępu do indyjskiego rynku dla win i napojów spirytusowych. Indie obecnie nakładają na unijne alkohole bardzo wysokie cła, co drastycznie ogranicza ich sprzedaż. Liberalizacja w tym obszarze może przynieść europejskim producentom znaczące zyski.
Ostrzeżenia ekspertów: Brak zaufania do Brukseli i apel o standardy
Mimo zapewnień Komisji Europejskiej o wyłączeniu rolnictwa, polscy eksperci i przedstawiciele branży zachowują daleko idącą ostrożność. Podkreślają oni, że informacje przekazywane przez KE są często fragmentaryczne, a Bruksela zasłania się poufnością negocjacji. Nie jest znana dokładna, finalna lista towarów wrażliwych.
Jacek Zarzecki zwraca uwagę na brak wpływu krajów członkowskich na proces negocjacji: „Mamy już doświadczenie z tym, jak KE negocjuje te umowy. Wpływ krajów UE jest żaden”. To rodzi konieczność bacznego przyglądania się negocjacjom aż do samego ich finału, aby KE nie zmieniła zdania w ostatniej chwili.
Ponadto, polskie Ministerstwo Rolnictwa domaga się, aby Komisja Europejska wstrzymała się z zawieraniem kolejnych umów handlowych. Apel dotyczy konieczności zakończenia analizy możliwości dostosowania produktów importowanych z krajów trzecich do unijnych zasad w zakresie dobrostanu zwierząt i stosowania pestycydów. Bez tych regulacji, nawet wyłączenie z ceł nie gwarantuje równej konkurencji.
Co dalej? Spotkanie ambasadorów 21 stycznia
Kwestia finalizacji umowy z Indiami jest procedowana w trybie pilnym. Jeszcze dziś sprawą zajmie się unijny Komitet Polityki Handlowej, a ponowne posiedzenie ambasadorów państw członkowskich w sprawie umowy zaplanowano na 21 stycznia. To ostatni moment na zgłaszanie uwag i potwierdzenie ostatecznej listy wyłączeń przed planowanym podpisaniem dokumentu.
Dla polskich przedsiębiorców oznacza to, że choć zagrożenie masowym importem rolnym jest niskie, otwiera się szansa na zwiększenie dostępu do indyjskiego rynku dla konkretnych, wysokiej jakości produktów. Kluczowe jest monitorowanie, czy obietnice wyłączenia wrażliwych sektorów zostaną dotrzymane, a także pilne wprowadzenie mechanizmów kontroli standardów fitosanitarnych importowanych towarów.
