Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wydał rozstrzygnięcie, które może trwale zmienić zasady jawności na polskich uczelniach publicznych. Po wyroku z grudnia 2025 roku, Uniwersytet Gdański (UG) został zmuszony do ujawnienia recenzji pracy doktorskiej Karola Nawrockiego, byłego prezesa Instytutu Pamięci Narodowej.
Decyzja sądu ma charakter precedensowy. WSA jednoznacznie orzekł, że recenzje prac doktorskich, powstające w ramach procedur publicznych uczelni, stanowią informację publiczną. Tym samym muszą być udostępniane na wniosek obywateli na podstawie Ustawy o dostępie do informacji publicznej. To rozstrzygnięcie otwiera drogę do większej przejrzystości w środowisku akademickim i wzmacnia kontrolę publiczną nad procesami nadawania stopni naukowych.
Uniwersytet Gdański, który początkowo odmawiał udostępnienia dokumentów, powołując się na przepisy archiwalne, musiał skapitulować. Recenzje pracy doktorskiej, zatytułowanej „Opór społeczny wobec władzy komunistycznej w województwie elbląskim 1976–1989”, zostały udostępnione wnioskodawcy i następnie opublikowane w całości w internecie.
Wyrok WSA: Archiwa nie mogą ograniczać konstytucyjnej jawności
Kluczowym elementem sporu prawnego była interpretacja, czy dokumenty, które trafiły już do archiwum uczelni, automatycznie tracą status informacji publicznej. Wniosek o udostępnienie recenzji złożyło w czerwcu 2025 roku Stowarzyszenie Sieć Obywatelska Watchdog Polska. Uniwersytet Gdański odmówił, argumentując, że materiały te podlegają regulacjom dotyczącym narodowego zasobu archiwalnego, co miałoby wyłączać je spod reżimu jawności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zakwestionował tę argumentację. Sąd podkreślił w uzasadnieniu, że ustawa o narodowym zasobie archiwalnym nie jest nadrzędna wobec konstytucyjnego prawa obywateli do informacji. Innymi słowy, fakt, że dokument został zarchiwizowany, nie może stanowić automatycznej przeszkody w jego udostępnieniu, jeżeli ma on charakter informacji publicznej.
To rozstrzygnięcie jest niezwykle istotne dla wszystkich instytucji publicznych, które często powołują się na przepisy dotyczące archiwizacji, aby odmówić dostępu do dokumentów. Wyrok WSA przesądza, że zasada jawności jest priorytetowa. Dla obywatela oznacza to prostszą ścieżkę do uzyskania dokumentów wytworzonych przez podmioty publiczne, w tym wypadku – publiczne uczelnie wyższe.
Tło sprawy. Kontrowersje wokół oceny i debata publiczna
Sprawa doktoratu Karola Nawrockiego, obronionego na Uniwersytecie Gdańskim, zyskała szeroki rozgłos nie tylko ze względu na precedens prawny, ale także ze względu na kontekst publiczny. Ujawnienie recenzji nastąpiło w okresie intensywnej debaty na temat standardów naukowych i kwalifikacji osób pełniących wysokie funkcje publiczne.
Wśród recenzentów pracy znajdował się prof. Antoni Dudek. Jego opinia, po ujawnieniu, stała się przedmiotem analizy. Prof. Dudek wskazał na szereg błędów, nieścisłości oraz drobne uchybienia językowe w rozprawie. Mimo tych zastrzeżeń, końcowa ocena recenzenta była pozytywna. Stwierdził on, że praca spełnia wszystkie wymogi ustawowe stawiane rozprawom doktorskim i może zostać dopuszczona do dalszych etapów przewodu doktorskiego.
Upublicznienie dokumentów w kontekście wcześniejszych, krytycznych wypowiedzi prof. Dudka na temat Nawrockiego, które pojawiały się w mediach, ponownie skierowało uwagę opinii publicznej na relacje między oceną naukową a bieżącą debatą polityczną. Dzięki wyrokowi sądu, opinia publiczna może samodzielnie zweryfikować, jakie były rzeczywiste standardy oceny pracy naukowej osoby publicznej.
Praktyczne konsekwencje. Co wyrok WSA zmienia dla Polaków?
Rozstrzygnięcie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku ma dalekosiężne skutki, wykraczające poza samą sprawę doktoratu. Przede wszystkim, wyrok ten wzmacnia pozycję obywateli i organizacji pozarządowych, takich jak Watchdog Polska, w walce o przejrzystość działania instytucji publicznych.
Dla obywateli i studentów: Wyrok oznacza, że procedury akademickie, w tym procesy nadawania stopni naukowych i tytułów, stają się bardziej transparentne. W przyszłości, studenci, badacze czy dziennikarze będą mieli mocniejszą podstawę prawną do wnioskowania o dostęp do recenzji innych prac doktorskich i habilitacyjnych, które powstają na publicznych uczelniach. Jawność ta ma kluczowe znaczenie dla wiarygodności całego systemu szkolnictwa wyższego.
Dla środowiska akademickiego: Uczelnie publiczne muszą liczyć się z tym, że dokumentacja ich procedur naukowych może podlegać publicznej kontroli. Może to wymusić podniesienie standardów formalnych w procesach recenzowania oraz większą dbałość o precyzję i obiektywność ocen. Eksperci zwracają uwagę, że to sygnał, iż autorytatywność uczelni nie może być równoznaczna z automatyczną niejawnością.
Sprawa ta dowodzi również, że w kwestii dostępu do informacji publicznej, ostateczne rozstrzygnięcia coraz częściej zapadają przed sądami administracyjnymi, które konsekwentnie stają po stronie konstytucyjnej zasady jawności. Instytucje, które próbują ograniczać dostęp do informacji, powołując się na wewnętrzne regulacje lub przepisy archiwalne, muszą liczyć się z ryzykiem przegranej w sądzie.
Podsumowanie: Jawność procedur jako nowy standard
Ujawnienie recenzji pracy doktorskiej Karola Nawrockiego jest efektem nie tylko wytrwałości wnioskodawców, ale przede wszystkim przełomowego orzeczenia WSA w Gdańsku. Wyrok ten ustanawia nowy standard w polskim szkolnictwie wyższym: dokumenty związane z nadawaniem stopni naukowych w instytucjach publicznych są informacją publiczną i podlegają jawności.
Co to oznacza w praktyce dla każdej publicznej uczelni?
- Weryfikacja wewnętrznych procedur: Uczelnie muszą zweryfikować swoje regulaminy dotyczące archiwizacji i dostępu do dokumentów, aby były zgodne z Ustawą o dostępie do informacji publicznej.
- Łatwiejszy dostęp do wiedzy: Badacze i organizacje społeczne mogą łatwiej uzyskiwać wgląd w jakość merytoryczną prac naukowych, co przyczyni się do podniesienia standardów w nauce.
- Wzrost zaufania: Pełna przejrzystość procedur akademickich jest kluczowa dla budowania zaufania publicznego do uczelni i stopni naukowych.
Choć sprawa dotyczyła konkretnej osoby i uczelni, jej konsekwencje dotyczą całego systemu. Zasada jawności, potwierdzona przez sąd, staje się nowym, obowiązkowym elementem funkcjonowania polskich uniwersytetów.
