W Brukseli rozpoczął się kluczowy szczyt Unii Europejskiej, który może przynieść realną ulgę dla portfeli milionów Polaków. Jak ustaliła dziennikarka RMF FM Katarzyna Szymańska-Borginon, Polska – przy wsparciu Włoch – doprowadziła do wpisania do końcowych dokumentów szczytu zapisów o zwiększeniu podaży pozwoleń na emisję CO2. To bezpośredni „bezpiecznik”, który ma na celu obniżenie kosztów energii elektrycznej w krajach najbardziej uzależnionych od paliw kopalnych.
Dotychczasowa polityka klimatyczna UE, oparta na rygorystycznym systemie ETS (Emission Trading System), była w Polsce odczuwalna znacznie dotkliwiej niż w innych krajach Wspólnoty. Podczas gdy w średniej unijnej koszt uprawnień do emisji stanowi około 11 proc. rachunku za prąd, w Polsce wskaźnik ten oscyluje w granicach 20–24 proc. Dzisiejsze ustalenia to pierwszy krok w stronę zmiany tego niekorzystnego dla polskiej gospodarki trendu i wymuszenie na Komisji Europejskiej konkretnych działań naprawczych.
Na czym polega „bezpiecznik” i jak wpłynie na rachunki?
Kluczem do sukcesu jest wymuszenie na Komisji Europejskiej zapowiedzi uwolnienia większej liczby pozwoleń na emisję z tzw. rezerwy stabilności rynkowej. Mechanizm jest prosty: im więcej pozwoleń trafia na rynek, tym niższa staje się ich cena. Niższa cena uprawnień to bezpośrednio niższe koszty produkcji prądu w elektrowniach węglowych i gazowych.
Do tej pory Bruksela unikała dyskusji o wpływie ETS na inflację energetyczną, traktując system jako nienaruszalny. Dzięki determinacji polskiej delegacji, Komisja została zobligowana do przygotowania konkretnych rozwiązań w najbliższych tygodniach. To oznacza, że po raz pierwszy od lat unijne elity otwarcie przyznają, że obecny kształt ETS wymaga reformy, a nie tylko „kosmetycznych poprawek”.
Dłuższy czas na transformację dla polskich firm
Walka o ceny prądu to nie wszystko. Polska wraz z koalicją państw, w tym Austrii, Czech i Rumunii, zaapelowała o przedłużenie okresu obowiązywania bezpłatnych uprawnień do emisji CO2. Obecnie wygasają one w 2034 roku, co dla energochłonnego przemysłu – hut, cementowni czy zakładów chemicznych – stanowi ogromne zagrożenie konkurencyjności wobec towarów importowanych z Chin czy Indii.
Warszawa argumentuje, że polskie zakłady potrzebują więcej czasu na dostosowanie technologiczne. Choć rok 2034 był dotąd „nienaruszalną granicą”, Komisja Europejska po raz pierwszy nie odrzuciła kategorycznie polskich postulatów. W lipcu KE ma przedstawić przegląd systemu ETS, w którym uwzględniona zostanie „specyfika poszczególnych państw”, co otwiera furtkę do negocjacji korzystniejszych warunków dla Polski.
Trudne negocjacje: Kto jest przeciwko zmianom?
Mimo sukcesu dyplomatycznego, droga do wdrożenia zmian nie będzie łatwa. Grupa państw o wysokim stopniu zaawansowania technologicznego, takich jak Holandia, Dania czy Szwecja, sprzeciwia się „majstrowaniu” przy systemie ETS. Ich zdaniem sztuczne obniżanie cen emisji osłabi motywację przedsiębiorstw do inwestowania w odnawialne źródła energii (OZE).
Z kolei Francja, choć popiera reformę, przestrzega przed destabilizacją rynku. Przed premierem Donaldem Tuskiem i polską dyplomacją stoi teraz wyzwanie utrzymania presji na Brukselę, aby zapisy ze szczytu przełożyły się na realne akty prawne. Dla polskich konsumentów i przedsiębiorców oznacza to uważne śledzenie decyzji KE w nadchodzących miesiącach – to właśnie od nich zależeć będzie, czy „bezpiecznik” cenowy stanie się faktem, czy pozostanie jedynie polityczną deklaracją.
- Cel: Obniżenie kosztów energii poprzez zwiększenie podaży pozwoleń ETS.
- Skala: W Polsce koszty ETS stanowią nawet 24 proc. rachunku za prąd.
- Perspektywa: Konkretne propozycje zmian w systemie ETS mają pojawić się w najbliższych tygodniach.
- Priorytet: Ochrona konkurencyjności polskiego przemysłu energochłonnego po 2034 roku.
