Debata na temat obecności smartfonów w polskich szkołach nabiera nowego wymiaru dzięki najnowszym danym naukowym. Podczas gdy w Polsce proces legislacyjny dotyczący ogólnopolskiego zakazu korzystania z telefonów przez uczniów utknął w sejmowej komisji, naukowcy z Uniwersytetu w Birmingham opublikowali przełomowe badanie, które rzuca nowe światło na koszty egzekwowania takich restrykcji. Wyniki sugerują, że walka z technologią w klasach jest obciążeniem, które nie przynosi oczekiwanych korzyści dla zdrowia psychicznego uczniów.
W Polsce projekt nowelizacji ustawy Prawo oświatowe, zakładający zakaz używania smartfonów w szkołach podstawowych, pozostaje w zawieszeniu od sierpnia 2025 roku. Choć temat cieszy się dużym poparciem społecznym – w konsultacjach sejmowych za zakazem opowiedziało się 84% uczestników – rząd wciąż nie wypracował ostatecznego stanowiska, a resort edukacji wskazuje na potrzebę edukacji w zakresie higieny cyfrowej zamiast prostych zakazów.
Realne koszty egzekwowania zakazów
Badanie opublikowane w lutym 2026 roku w czasopiśmie BMJ Mental Health to pierwsza tak szczegółowa analiza ekonomiczna polityk szkolnych wobec smartfonów. Naukowcy przeanalizowali funkcjonowanie 20 szkół średnich, dzieląc je na placówki z restrykcyjnym zakazem oraz takie, które stosują podejście liberalne. Dane są jednoznaczne: zarządzanie telefonami pochłania ogromne zasoby kadrowe.
Szkoły z całkowitym zakazem poświęcają na jego egzekwowanie średnio 102 godziny tygodniowo, co odpowiada pracy ponad trzech pełnoetatowych pracowników. Co zaskakujące, w szkołach o podejściu liberalnym czas ten jest jeszcze wyższy i wynosi 108 godzin tygodniowo. Różnica wynika z charakteru zadań – w szkołach restrykcyjnych personel skupia się na dyscyplinowaniu uczniów, natomiast w liberalnych – na administracyjnej obsłudze incydentów i skarg. Ciężar ten spoczywa nie tylko na nauczycielach, ale także na woźnych, administracji i personelu pomocniczym.
Czy zakaz poprawia zdrowie psychiczne?
Kluczowym wnioskiem z badania jest brak statystycznie istotnych różnic w dobrostanie uczniów między szkołami z zakazem a tymi, które go nie stosują. Mierniki takie jak poziom niepokoju, jakość snu czy aktywność fizyczna wykazały zbliżone wartości w obu grupach. Choć wcześniejsze badania wskazywały na skrócenie czasu korzystania z mediów społecznościowych o około 30 minut dziennie w szkołach restrykcyjnych, nie przełożyło się to na mierzalną poprawę zdrowia psychicznego.
Prof. Hareth Al-Janabi, współautor badania, podkreśla, że restrykcyjna polityka nie jest „cudownym rozwiązaniem”. Wysoki nakład czasu poświęcanego na pilnowanie telefonów sprawia, że nauczyciele mają mniej przestrzeni na realne wsparcie wychowawcze, które mogłoby przynieść uczniom znacznie większe korzyści.
Sytuacja w Polsce: chaos bez ustawy
W Polsce ponad połowa szkół (51,6%) wprowadziła własne zakazy korzystania z telefonów, opierając się na zapisach statutowych. Brak ustawy rangi krajowej tworzy jednak sytuację prawną, w której dyrektorzy często działają bez twardego umocowania. Rodzi to problemy w relacjach z rodzicami oraz brak jednolitych standardów dotyczących np. depozytów na telefony – obecnie tylko 15% placówek oferuje bezpieczne miejsca do przechowywania urządzeń.
Ministerstwo Edukacji Narodowej zapowiadało wejście w życie nowych przepisów na 1 września 2026 roku, jednak brak postępów w pracach sejmowych nad poselskim projektem budzi wątpliwości co do realności tego terminu. Resort stawia obecnie na nieobowiązkowy przedmiot „edukacja zdrowotna”, co spotyka się z krytyką części środowisk rodzicielskich i eksperckich, wskazujących na potrzebę systemowych rozwiązań.
Podsumowanie dla rodziców i kadry
- Stan prawny: Obecnie nie ma ogólnopolskiego zakazu – zasady korzystania z telefonów zależą od statutu konkretnej szkoły.
- Ryzyko prawne: Szkoły wprowadzające własne restrykcje bez jasnych wytycznych ustawowych mogą napotykać problemy z egzekwowaniem kar dyscyplinarnych.
- Przyszłość: Jeśli ustawa wejdzie w życie, szkoły będą miały 3 miesiące na dostosowanie regulaminów, w tym obowiązkowe konsultacje z radami rodziców.
- Wniosek: Badania sugerują, że samo usunięcie telefonu z klasy nie rozwiązuje problemów z dobrostanem – kluczowa pozostaje edukacja z zakresu higieny cyfrowej, która powinna być priorytetem w każdej rodzinie i szkole.
