Od 1 maja 2026 roku w polskim prawie pracy nastąpiła przełomowa zmiana, która realnie wpłynie na wymiar urlopu wypoczynkowego milionów zatrudnionych. Zgodnie z ustawą z dnia 26 września 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2025 r., poz. 1423), do stażu pracy wliczane są okresy, które dotychczas pozostawały poza oficjalną ewidencją. To szansa na przejście z progu 20 na 26 dni urlopu dla osób, które łączyły różne formy aktywności zawodowej.
Nowa definicja stażu pracy – co się zmieniło?
Kluczową zmianą jest wprowadzenie do Kodeksu pracy art. 302¹, który rozszerza definicję stażu pracy poza klasyczną umowę o pracę. Do tej pory lata prowadzenia własnej firmy, praca na umowach zlecenie czy współpraca B2B były dla celów urlopowych „niewidzialne”. Teraz okresy te – pod warunkiem opłacania składek na ubezpieczenia społeczne – stają się pełnoprawnym elementem stażu.
Co dokładnie wlicza się do nowego stażu pracy?
- Okresy prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej (w tym czas korzystania z „ulgi na start”).
- Umowy zlecenie oraz umowy agencyjne objęte ubezpieczeniami ZUS.
- Okresy bycia osobą współpracującą z przedsiębiorcą.
- Czas zawieszenia działalności w celu sprawowania opieki nad dzieckiem.
- Członkostwo w rolniczych spółdzielniach produkcyjnych.
- Udokumentowane okresy pracy zarobkowej za granicą.
Warto podkreślić, że przepisy te w sektorze finansów publicznych obowiązują już od początku 2026 roku, natomiast dla sektora prywatnego stały się wiążące właśnie od 1 maja 2026 roku.
Urlop wypoczynkowy: jak przeskoczyć na 26 dni?
Mechanizm przyznawania urlopu pozostaje niezmienny: pracownikowi przysługuje 20 dni urlopu, jeśli posiada staż pracy krótszy niż 10 lat, oraz 26 dni, jeśli staż ten wynosi co najmniej 10 lat. Nowelizacja pozwala wielu osobom na „dobicie” do wymaganego progu dekady dzięki doliczeniu okresów, które wcześniej nie były uwzględniane.
Jeśli po zsumowaniu etatów, zleceń i okresów prowadzenia firmy Twój staż przekroczy 10 lat, zyskujesz prawo do dodatkowych 6 dni wolnego rocznie. Ważne: zasada ta nie działa automatycznie. Pracodawca nie przeliczy urlopu samodzielnie, jeśli nie dostarczysz mu odpowiedniego potwierdzenia z ZUS.
Jak uzyskać zaświadczenie i co zrobić z dokumentem?
Aby skorzystać z nowych uprawnień, należy złożyć wniosek USP, czyli „Wniosek o wydanie zaświadczenia o ubezpieczeniu dla celów doliczenia okresów do stażu pracy”. Procedura jest w pełni cyfrowa:
- Wniosek składa się przez system eZUS lub PUE ZUS, używając profilu zaufanego lub e-dowodu.
- ZUS ma 7 dni na rozpatrzenie wniosku i wygenerowanie elektronicznego zaświadczenia.
- Gotowy dokument należy przekazać pracodawcy (drogą elektroniczną lub papierową).
Pracownicy mają 24 miesiące od dnia wejścia w życie ustawy (do 1 maja 2028 r.) na dostarczenie dokumentów potwierdzających staż. Po tym terminie pracodawca nie będzie już zobowiązany do uwzględniania zaległych okresów w kontekście urlopowym.
O czym pamiętać? Pułapki i zasady zbiegu tytułów
Przy przeliczaniu stażu obowiązuje zasada, że okresy pokrywające się w czasie (np. etat i własna firma w tym samym miesiącu) nie sumują się – do stażu wlicza się tylko jeden z nich, ten korzystniejszy dla pracownika. Ponadto, w przypadku stażu zakładowego (wpływającego na okres wypowiedzenia czy odprawy), doliczane są tylko te okresy, w których praca była świadczona na rzecz obecnego pracodawcy.
Jeśli posiadasz historię pracy za granicą, której ZUS nie widzi w swoim systemie, musisz przygotować dokumentację (świadectwa pracy, zaświadczenia od zagranicznych pracodawców) przetłumaczoną na język polski. Zanim złożysz wniosek, warto zalogować się na swoje konto w ZUS i przejrzeć historię ubezpieczeń, aby zweryfikować, jakie okresy są już odnotowane w systemie.
