Mija rok od ogłoszenia listy uczestników rządowego pilotażu skróconego czasu pracy. Choć czterodniowy tydzień pracy staje się coraz głośniejszym tematem w debacie publicznej, na Mazowszu programem rządowym objęto zaledwie garść podmiotów. Wiele warszawskich przedsiębiorstw i instytucji zdecydowało się jednak na testowanie nowych rozwiązań na własną rękę, nie czekając na oficjalne wytyczne ministerstwa.
Dla pracowników i pracodawców w całej Polsce kwestia organizacji czasu pracy ma kluczowe znaczenie. Wpływa ona bezpośrednio na efektywność przedsiębiorstw, koszty prowadzenia działalności oraz równowagę między życiem zawodowym a prywatnym. Wyniki trwającego pilotażu mogą w przyszłości zadecydować o kształcie nowelizacji Kodeksu pracy.
Czy czterodniowy tydzień pracy sprawdzi się na Mazowszu?
Gdy w październiku 2025 roku Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ogłosiło listę 90 pracodawców zakwalifikowanych do ogólnopolskiego pilotażu „Skrócony czas pracy – to się dzieje!”, z całego województwa mazowieckiego wyłoniono jedynie 11 podmiotów. Programem w tym regionie zostało objętych 564 pracowników. Wśród uczestników znalazła się między innymi Gmina Miasta Radomia, a także wybrane firmy z sektora prywatnego.
Reprezentacja Mazowsza w oficjalnym programie jest stosunkowo skromna, biorąc pod uwagę potencjał gospodarczy tego regionu. W skali całego kraju do pilotażu zgłosiło się blisko 2000 podmiotów, z czego zakwalifikowano zaledwie 4,5 procent wniosków. Ostra selekcja sprawiła, że większość warszawskich pracodawców musiała szukać innych dróg na przetestowanie tego modelu.
Warszawskie instytucje i firmy nie czekały na rząd
Stolica zaczęła eksperymentować ze skróconym czasem pracy na długo przed ogłoszeniem rządowego pilotażu. Już w październiku 2024 roku Wolskie Centrum Kultury wprowadziło u siebie 35-godzinny tydzień pracy, polegający na pracy przez pięć dni po siedem godzin dziennie. Zmiana ta została wdrożona przy zachowaniu dotychczasowego poziomu wynagrodzeń pracowników.
Podobne kroki podjęły również podmioty prywatne działające na terenie Warszawy. Polski oddział szwedzkiej firmy Tradedoubler zdecydował się na skrócenie tygodnia pracy bez korzystania z rządowego wsparcia finansowego. Z kolei Deloitte w swoim dziale doradztwa podatkowego przetestował równolegle kilka wariantów, w tym skompresowany tydzień pracy oraz model 36-godzinny.
Dotychczasowe relacje z warszawskich instytucji, takich jak Wolskie Centrum Kultury, są optymistyczne i spójne z doniesieniami z innych regionów kraju. Przykładowo, Urząd Miasta w Szczecinku, który również skrócił czas pracy, informuje o utrzymaniu pełnej dostępności dla interesantów i braku spadku jakości obsługi. Kluczem do sukcesu okazała się tam lepsza organizacja pracy wewnętrznej oraz ścisła współpraca ze związkami zawodowymi.
Krytyka metodologii: „Szaleństwo” według ekspertów
Sposób doboru uczestników do rządowego programu wywołał falę krytyki, szczególnie w warszawskim środowisku akademickim. Prof. Adam Gendźwiłł z Uniwersytetu Warszawskiego ocenił konstrukcję pilotażu bardzo krytycznie. Zwrócił uwagę, że prawie 60 procent zakwalifikowanych podmiotów to jednostki sektora publicznego, głównie urzędy.
Zdaniem ekspertów tak silna nadreprezentacja sektora publicznego uniemożliwi wyciągnięcie wiarygodnych wniosków dla wolnego rynku. Dodatkowe kontrowersje budzi podział środków finansowych przeznaczonych na pilotaż. Urzędy i podległe im jednostki otrzymały blisko 75 procent całego budżetu programu, co zdaniem krytyków zniekształca ostateczny obraz efektywności zmian.
Podział w rządzie i perspektywy na przyszłość
Rządowy pilotaż ma potrwać do końca 2026 roku, a oficjalny raport z jego przebiegu Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ma przedstawić do 15 maja 2027 roku. Dopiero wtedy poznamy pełne, zagregowane dane. Tymczasem w samym obozie rządzącym brakuje jednomyślności w tej sprawie.
Ministra Agnieszka Dziemianowicz-Bąk otwarcie popiera wprowadzenie krótszego czasu pracy do Kodeksu pracy jako stałego rozwiązania. Z kolei minister odpowiedzialny za gospodarkę, Krzysztof Paszyk, wyraża obawy o kondycję przedsiębiorstw i poziom wynagrodzeń pracowników. Spór ten pokazuje, że droga do ewentualnych zmian ustawowych w Polsce jest jeszcze daleka.
Zagraniczne wzorce i obecne przepisy Kodeksu pracy
Wprowadzanie zmian w czasie pracy nie jest zjawiskiem nowym na arenie międzynarodowej. Wiele państw przeprowadziło już podobne testy z obiecującymi rezultatami. Doświadczenia te pokazują, że odpowiednia organizacja pracy pozwala na zachowanie dotychczasowej wydajności:
- Wielka Brytania: W pilotażu z 2022 roku wzięło udział 61 firm, z których aż 92 procent zdecydowało się na stałe utrzymać skrócony model pracy.
- Islandia: Szeroko zakrojone testy w latach 2015-2019 doprowadziły do trwałego skrócenia czasu pracy dla 86 procent tamtejszych pracowników.
- Polska (Herbapol Poznań): Firma wdrażała zmiany stopniowo, rozpoczynając od jednego wolnego piątku w miesiącu i sukcesywnie rozszerzając program.
Warto pamiętać, że polscy pracodawcy nie muszą czekać na zakończenie rządowego pilotażu ani na nowe ustawy. Artykuł 143 Kodeksu pracy już teraz umożliwia wprowadzenie systemu skróconego tygodnia pracy na pisemny wniosek pracownika. Rozwiązanie to pozwala na wykonywanie pracy przez mniej niż 5 dni w tygodniu, przy jednoczesnym wydłużeniu dobowego wymiaru czasu pracy do maksymalnie 12 godzin.
Pracownicy zatrudnieni w branżach, w których efekty pracy są łatwo mierzalne – takich jak IT, marketing, doradztwo czy nowoczesne usługi wspólne – mają obecnie największe szanse na wynegocjowanie elastycznych warunków. Przedstawienie pracodawcy propozycji pilotażu na poziomie jednego działu, wzorem udanych wdrożeń komercyjnych, może być dobrym punktem wyjścia do dyskusji o nowoczesnym modelu zarządzania zespołem.
