Droższy wywóz śmieci przez system kaucyjny. Gminy już podnoszą stawki

Wprowadzenie ogólnopolskiego systemu kaucyjnego miało być milowym krokiem w stronę nowoczesnej gospodarki o obiegu zamkniętym. Choć idea odzyskiwania surowców wtórnych cieszy się poparciem społecznym, jej praktyczna implementacja w 2026 roku przynosi nieoczekiwane i bolesne skutki dla domowych budżetów. Okazuje się, że za każdą odzyskaną w butelkomacie złotówkę, mieszkańcy mogą zapłacić znacznie więcej w comiesięcznych rachunkach za wywóz nieczystości. Mechanizm, który miał nagradzać proekologiczne postawy, stał się dla wielu samorządów impulsem do drastycznych podwyżek opłat komunalnych.

Sytuacja ta tworzy swoisty paradoks finansowy. Z jednej strony konsumenci odzyskują środki zamrożone w kaucji, z drugiej – systemy gospodarki odpadami w gminach tracą swoje najbardziej dochodowe ogniwo. Eksperci wskazują, że bez pilnego wprowadzenia przepisów o Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP), ciężar transformacji ekologicznej zostanie w całości przerzucony na barki obywateli. Pierwsze sygnały z polskich regionów potwierdzają, że czarny scenariusz dla portfeli Polaków właśnie zaczyna się realizować.

Dlaczego system kaucyjny wpływa na wysokość rachunków za śmieci

Kluczem do zrozumienia problemu jest ekonomia tzw. „żółtego worka”. Przez lata firmy odbierające odpady komunalne od mieszkańców mogły liczyć na zyski ze sprzedaży wyselekcjonowanych surowców wtórnych, przede wszystkim plastiku PET oraz aluminium z puszek. Te wysokowartościowe materiały stanowiły istotne źródło przychodu, które pozwalało mitygować koszty odbioru frakcji mniej rentownych, takich jak odpady zmieszane czy wielkogabarytowe.

W momencie, gdy system kaucyjny zaczął w pełni funkcjonować, najcenniejszy surowiec przestał trafiać do gminnych śmieciarek, a zaczął być deponowany w automatach sklepowych. Dla przedsiębiorstw komunalnych oznacza to gwałtowny spadek przychodów przy jednoczesnym zachowaniu, a nawet wzroście kosztów operacyjnych związanych z logistyką i transportem pozostałych odpadów. Aby zrównoważyć bilans finansowy, gminy są zmuszone do aktualizacji stawek opłat dla mieszkańców, co w 2026 roku staje się powszechną praktyką.

Przykład gminy Kobiór jako przestroga dla reszty kraju

Realne skutki tych zmian widać już w konkretnych decyzjach samorządowych. Gmina Kobiór w województwie śląskim stała się jednym z pierwszych przykładów, gdzie władze wprost powiązały wzrost opłat z nowym systemem kaucyjnym. Od stycznia 2026 roku stawka za odbiór odpadów wzrosła tam do poziomu 39 zł od osoby miesięcznie. Jest to jedna z najwyższych stawek w regionie, a jej uzasadnienie budzi szerokie dyskusje.

Władze lokalne argumentują, że uszczuplenie strumienia odpadów o czysty plastik i aluminium pozbawiło system środków, które dotychczas „dopłacały” do wywozu śmieci. Sytuacja w Kobiórze nie jest odosobnionym przypadkiem, lecz sygnałem ostrzegawczym dla innych jednostek samorządu terytorialnego. Analitycy przewidują, że w ślad za śląską gminą pójdą kolejne samorządy, które staną przed wyborem: albo drastyczne cięcia w częstotliwości odbioru odpadów, albo podniesienie opłat dla mieszkańców.

Stawki kaucji w 2026 roku. Ile faktycznie dopłacamy do opakowań

Warto przypomnieć, że od 1 stycznia 2026 roku system kaucyjny w Polsce wszedł w fazę pełnej operacyjności, obejmując szeroki wachlarz opakowań. Obecnie obowiązujące stawki kaucji, które są doliczane do ceny produktu w sklepie, prezentują się następująco:

• 0,50 zł – za butelki plastikowe jednorazowego użytku o pojemności do 3 litrów;
• 0,50 zł – za puszki metalowe (aluminiowe i stalowe) o pojemności do 1 litra;
• 1,00 zł – za szklane butelki jednorazowego użytku o pojemności do 1,5 litra.

Dla przeciętnego gospodarstwa domowego oznacza to konieczność „zamrożenia” od kilkudziesięciu do nawet stu złotych miesięcznie w kaucjach. Choć pieniądze te są zwrotne, wymagają od obywateli dodatkowego wysiłku logistycznego – segregacji w domu i transportu opakowań do punktów skupu. Jeśli do tego doliczymy wzrost opłaty za wywóz śmieci o kilkanaście złotych miesięcznie, realny koszt nowego systemu dla statystycznego Polaka staje się odczuwalny.

Brak przepisów o ROP generuje miliardowe straty dla samorządów

Eksperci z Izby Branży Komunalnej (IBK) oraz przedstawiciele samorządów podkreślają, że głównym błędem było wprowadzenie systemu kaucyjnego przed wdrożeniem pełnej Rozszerzonej Odpowiedzialności Producenta (ROP). Zgodnie z unijnymi dyrektywami, to producenci wprowadzający opakowania na rynek powinni w większym stopniu partycypować w kosztach ich utylizacji i recyklingu.

Obecnie mamy do czynienia z luką prawną. Prace nad nowelizacją ustawy o ROP wciąż trwają, a wiceminister klimatu Anita Sowińska wskazuje, że projekt jest priorytetowy, ale wymaga dalszych konsultacji. Brak tych przepisów oznacza, że gminy nie otrzymują należnych im rekompensat od przemysłu opakowaniowego. Szacunki są alarmujące: w ciągu najbliższej dekady polskie gminy mogą stracić nawet 6,6 mld zł z tytułu utraconych surowców PET. Bez zewnętrznego finansowania ze strony producentów, jedynym źródłem pokrycia tego deficytu pozostają portfele mieszkańców.

Podsumowanie i lista kontrolna dla mieszkańca

System kaucyjny w 2026 roku to wyzwanie nie tylko logistyczne, ale przede wszystkim finansowe. Aby zminimalizować negatywny wpływ tych zmian na domowy budżet, warto zrozumieć nowe zasady i aktywnie z nich korzystać. Pamiętajmy, że każda wyrzucona do zwykłego kosza butelka PET to strata 50 groszy, która przy skali miesiąca kumuluje się w znaczące kwoty.

O czym warto pamiętać w 2026 roku?

• Sprawdzaj paragony: Kaucja jest naliczana automatycznie przy kasie. Upewnij się, że znasz wartość opakowań, które posiadasz w domu.
• Nie zgniataj opakowań: Automaty przyjmują tylko nieuszkodzone butelki i puszki z czytelnym kodem kreskowym. Zgnieciona butelka to utracona kaucja.
• Monitoruj uchwały rady gminy: Stawki za odpady mogą zmieniać się w trakcie roku. Warto śledzić komunikaty lokalnego urzędu, aby uniknąć zaskoczenia nowym wymiarem opłat.
• Segreguj precyzyjnie: Mimo systemu kaucyjnego, pozostałe odpady (np. opakowania po chemii domowej) nadal muszą trafiać do odpowiednich pojemników, aby uniknąć kar za brak segregacji.

Artykuł powstał w oparciu o analizę aktualnych przepisów, w tym Ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz późniejszych nowelizacji. Sytuacja prawna i finansowa w zakresie gospodarki odpadami pozostaje dynamiczna, co wymaga od mieszkańców stałej uwagi na zmieniające się taryfy lokalne.