Komisja Europejska (KE) podjęła decyzję o zamrożeniu kluczowego planu dozbrojenia Węgier, opiewającego na kwotę przekraczającą 16 miliardów euro. Węgierski plan SAFE (Strategic Autonomy and Resilience Facility for Europe) trafił do unijnej „zamrażarki” z powodów, które wykraczają daleko poza kwestie techniczne. Nieoficjalne doniesienia wskazują, że główną przyczyną opóźnienia jest wykrycie powiązań między firmami beneficjentami programu a partią rządzącą Viktora Orbana – Fideszem.
Decyzja ta sprawi, że Węgry będą wkrótce jedynym krajem członkowskim Unii Europejskiej, którego plan modernizacji obronnej nie zostanie zatwierdzony przez Brukselę. Chociaż teoretycznie KE ma dwa miesiące na zatwierdzenie dokumentów, w tym przypadku zastosowanie mają dodatkowe mechanizmy kontrolne, a przede wszystkim polityczna wola. Eksperci w Brukseli nie chcą ryzykować, że unijne środki zostaną wykorzystane przez Orbana do celów propagandowych tuż przed zaplanowanymi na 12 kwietnia wyborami.
Pilne powody blokady: Korupcja i interesy polityczne
Odrzucenie węgierskiego planu SAFE nie jest podyktowane wyłącznie jedną kwestią, lecz kumulacją systemowych problemów. Głównym, oficjalnie podnoszonym zarzutem, jest wieloletnie blokowanie przez Budapeszt zwrotu pieniędzy przeznaczonych na dozbrajanie Ukrainy w ramach Europejskiego Instrumentu na rzecz Pokoju (EPF). Ta blokada trwa niemal trzy lata i dotyka bezpośrednio również Polskę, której należy się zwrot w wysokości około 2,5 miliarda złotych.
Jednak kluczowe dla Brukseli są wątpliwości dotyczące prawidłowości wydatkowania funduszy. KE ma poważne obawy co do braku niezależności sądownictwa, nieskutecznej walki z korupcją oraz nieprawidłowości wykrytych w przetargach. Te czynniki podważają zaufanie do węgierskich mechanizmów kontroli i audytu, które są niezbędne do ochrony interesów finansowych UE.
Jak ustalono, Bruksela jest szczególnie zaniepokojona bliskimi relacjami między firmami ujętymi w planie SAFE a kręgami politycznymi partii Fidesz. Wypłata zaliczek planowana jest na przełom marca i kwietnia, co zbiega się bezpośrednio z kampanią wyborczą. KE obawia się, że miliardy euro mogłyby zasilić „kolesiów” Orbana, zamiast służyć strategicznym celom obronnym Unii.
Mechanizm warunkowości dotyczy również dozbrojenia
Węgierski rząd pierwotnie wnioskował o kwotę 17,4 mld euro, przekraczającą wstępną alokację wynoszącą 16,2 mld euro, dodatkowo komplikując negocjacje. Budapeszt upiera się przy wyższej kwocie, co samo w sobie stanowi podstawę do przedłużenia rozmów. Jednak to nie spór o pieniądze jest decydujący, lecz kwestia praworządności.
Komisarz ds. budżetu, Piotr Serafin, potwierdził, że mechanizm warunkowości, powszechnie znany jako „pieniądze za praworządność”, ma pełne zastosowanie także do programu SAFE. Oznacza to, że dopóki Węgry nie wprowadzą solidnych reform gwarantujących niezależność sądownictwa i skuteczną walkę z korupcją, Bruksela ma pełne prawo wstrzymywać wypłaty.
To stawia Węgry w bardzo trudnej pozycji. KE ma prawną możliwość badania, czy plan zawiera solidne mechanizmy kontroli, audytu i ochrony interesów finansowych UE, a w kontekście politycznych powiązań i blokowania EPF, argumenty Budapesztu są bardzo słabe.
Węgry jako jedyny kraj w czwartej grupie
W kontekście pozostałych państw członkowskich, sytuacja Węgier jest wyjątkowa. Do niedawna KE nie zatwierdziła planów tylko trzech krajów: Francji, Czech i Węgier. Plany pozostałych 16 państw, w tym Polski, zostały już zaakceptowane w styczniu (w dwóch turach).
Problemy Francji i Czech są uznawane za „techniczne” i są na etapie szybkiego rozwiązania. Francja negocjuje ujawnienie strategicznych danych, a Czechy przedstawiły plan na mniejszą kwotę niż ich alokacja. Oczekuje się, że plany te zostaną zaakceptowane w ciągu najbliższych dwóch tygodni, co umieści je w trzeciej grupie państw z zielonym światłem od KE.
Węgry natomiast, ze względu na systemowe problemy z praworządnością i polityczne ryzyko, zostaną umieszczone w czwartej, izolowanej grupie. Komisja Europejska nie zamierza przyspieszać procesu. Najbardziej prawdopodobnym scenariuszem jest oczekiwanie na wynik kwietniowych wyborów, aby uniknąć wykorzystania unijnych środków jako paliwa dla kampanii wyborczej Viktora Orbana.
Co ta decyzja oznacza dla polskiej obronności?
Bezpośrednie konsekwencje dla Polski wynikają przede wszystkim z blokowania funduszy EPF. Wstrzymanie zwrotu 2,5 mld złotych na dozbrajanie Ukrainy stanowi obciążenie dla polskiego budżetu obronnego. Chociaż plan SAFE dotyczy funduszy na dozbrojenie, szerszy kontekst warunkowości i nacisku na praworządność w Budapeszcie jest kluczowy dla stabilności finansowej całej Unii.
Decyzja KE wysyła jasny sygnał: zasada praworządności jest stosowana konsekwentnie we wszystkich programach finansowych, nawet tych strategicznie ważnych, jak modernizacja armii. Dopóki Węgry nie spełnią wymogów dotyczących przejrzystości i kontroli korupcji, fundusze pozostaną zamrożone. Oznacza to dla Budapesztu nie tylko opóźnienie w modernizacji, ale także poważny cios wizerunkowy na arenie unijnej.
